Programma Aanpak Stikstof (PAS)

Het Programma Aanpak Stikstof (PAS) mag niet meer gebruikt worden als basis voor toestemmingverlening. Dat was het oordeel van de Raad van State eerder dit jaar. Dit kan gevolgen hebben voor vergunningen, zowel nieuwe aanvragen als bestaande vergunningen. Op dit moment is nog veel onbekend over de exacte gevolgen van deze ontwikkelingen. Elke situatie is anders.

Sinds 2015 werkte de overheid met het Programma Aanpak Stikstof aan minder stikstof in de natuur. Wie iets wilde ondernemen waardoor mogelijk stikstof terecht komt in een Natura 2000-gebied (beschermd natuurgebied), kon een natuurvergunning aanvragen via het PAS. Denk daarbij aan de aanleg van een weg, het uitbreiden van een veehouderij of industrie.

Landelijke oplossing

Momenteel werken verschillende ministeries, de Unie van Waterschappen (UvW), de provincies en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten aan een nieuw perspectief voor het wegvallen van het Programma Aanpak Stikstof.

Veelgestelde vragen aan OZHZ

  • Wat is de conclusie van de uitspraak PAS?
    Het Programma Aanpak Stikstof (PAS) mag niet meer als basis voor toestemming voor activiteiten worden gebruikt, zo oordeelde de Raad van State. Op basis van het PAS werd vooruitlopend op toekomstige, positieve gevolgen van maatregelen voor beschermde natuurgebieden, alvast toestemming gegeven voor activiteiten die mogelijk schadelijk zijn voor die gebieden. Door de uitspraak van de Raad van State mag zo’n toestemming ‘vooraf’ niet meer. Daarnaast heeft de Raad van State geoordeeld dat de vrijstelling voor beweiden en bemesten in strijd is met de Habitatrichtlijn, omdat niet vooraf is uitgesloten dat de betrokken depositie niet leidt tot aantasting van de natuur.  
  • Wat zijn de gevolgen van de uitspraak?
    Op dit moment is het niet mogelijk om een Wnb-vergunning (Wet Natuurbescherming) te verlenen. De PAS mag namelijk niet meer gebruikt worden als beoordelingskader. De Provincie Zuid-Holland heeft dit ook zo aangegeven. Voor elke ontwikkeling die mogelijk uitstoot van stikstof tot gevolg heeft, moet beoordeeld worden wat het effect is van de activiteiten. Een vergunning op basis van de Wnb is nodig wanneer de ontwikkeling kan leiden tot een slechtere kwaliteit van de natuurlijke leefomgeving van planten of dieren of tot een significante verstoring van de dier- of plantsoorten waarvoor het gebied is aangewezen. Zonder verleende Wnb-vergunning mogen allerlei ontwikkelingen zoals infrastructuurprojecten, uitbreiding van veehouderijen, nieuwbouwprojecten en nieuwe bedrijventerreinen niet doorgaan. Daarvoor is een nieuw beoordelingskader nodig, en moet gewacht worden tot dat beschikbaar is. Ook kan bij relatief kleine belastingen niet meer volstaan worden met een melding. Zonder het PAS is nu namelijk niet meer te beoordelen wanneer een ontwikkeling leidt tot een significante verstoring of verslechtering zoals benoemd in de Wet Natuurbescherming. Indien met een berekening met de zogenaamde Aerius-calculator is aangetoond (zie de veelgestelde vragen hierna) dat de depositie in Natura 2000-gebieden 0,00 mol / ha / jaar is, dan is meestal geen Wnb-vergunning nodig. Als er geen Wnb-vergunning nodig is, dan kan de procedure worden voortgezet.
  • Komt er een nieuwe PAS?
    Het blijft de ambitie van het Rijk, provincies en gemeenten om een aanpak voor stikstofoverschot in te richten, zodanig dat er recht wordt gedaan aan (bescherming van) de natuurkwaliteit in combinatie met perspectief voor economische ontwikkeling. Minister Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft een adviescollege Stikstofproblematiek ingesteld, dat de opdracht krijgt om met aanbevelingen en oplossingsrichtingen te komen.  Tenslotte heeft het Rijk een nieuwe, geactualiseerde versie van de AERIUS Calculator ontwikkeld, waarmee de stikstofdepositie van voorgenomen projecten kan worden berekend. De nieuwe versie van AERIUS is sinds 16 september 2019 beschikbaar.
  • Waarom is de AERIUS Calculator aangepast na de uitspraak van de Raad van State?
    De vorige versie van de AERIUS Calculator (2016) was gebaseerd op het PAS. De Raad van Strate concludeerde dat het PAS niet gebruikt mag worden als basis voor toestemmingverlening. Om die reden was ook aanpassing van de AERIUS Calculator nodig. Alle PAS-gerelateerde elementen zijn verwijderd uit de AERIUS Calculator.
  • Voor welke situaties is deze versie van AERIUS Calculator geschikt?
    Deze versie van AERIUS Calculator kent een beperking van het toepassingsbereik. Deze Calculator-versie is geschikt voor het berekenen van stikstofuitstoot van alle bronnen, behalve:
    • Emissiebronnen waarbij sprake is van een mechanische ventilatie en een verticale uitstroom van de emissies, en waarbij de warmte-inhoud van de emissie gering is. Dit zijn onder meer stallen met een ammoniakwasser of een andere vorm van verticale mechanische ventilatie. Bij deze bronnen kan de pluimstijging door impuls (uittreedsnelheid) maatgevend zijn ten opzichte van de thermische pluimstijging.
    • Emissiebronnen op of nabij vrijstaande gebouwen waarvan de schoorsteenhoogte minder is dan 2.5 maal de maximale hoogte van het relevante gebouw en waarvoor de depositiebijdrage wordt berekend op een rekenpunt binnen 3 kilometer afstand van de emissiebron.
    Het Rijk werkt aan een update van de AERIUS Calculator die gebruikt kan worden voor het berekenen van stikstofuitstoot van alle bronnen. Deze update wordt in het eerste kwartaal van 2020 verwacht.
  • Kan ik nog een melding op grond van de wet Natuurbescherming indienen?
    Nee, het indienen van meldingen in het kader van de Wet natuurbescherming is op dit moment niet mogelijk. De Provincie Zuid-Holland geeft aan dat de vrijstelling van de vergunningplicht bij relatief kleine belastingen is vervallen en hiermee ook de mogelijkheid om meldingen in te dienen.
  • Wat betekent de uitspraak voor mijn aanvraag van een vergunning of melding in het kader van de Wet Natuurbescherming?
    Vergunningen op basis van de Wet natuurbescherming worden op dit moment niet afgegeven. Door de uitspraak van de Raad van State geldt voor alle in het kader van de Wet natuurbescherming gemelde activiteiten alsnog een vergunningplicht. Projecten waarvoor een melding is ingediend zijn niet meer zonder Wnb-vergunning uit te voeren door het vervallen van het PAS. Wat precies valt onder ‘nog niet uitgevoerd’ wordt naar verwachting komende periode duidelijk, provincies en het Rijk definiëren dit.
  • Ik wil bij OZHZ een omgevingsvergunning op grond van de Wabo aanvragen. Wat nu?
    De Provincie Zuid-Holland geeft aan dat er geen toestemmingsbesluiten genomen kunnen worden waar stikstof een rol speelt, totdat er nadere afspraken zijn gemaakt tussen bevoegde gezagen en nieuwe beleidskaders zijn opgesteld. Dat betekent dat er geen Wnb-vergunningen worden afgegeven. Afhankelijk van hoe de aanvraag is ingediend kan de aanvraag om omgevingsvergunning wel of niet worden verleend. Wel moet u dan nog steeds wachten op uw Wnb-vergunning.
    • U kunt aantonen dat uw aanvraag geen significante gevolgen voor Natura 2000-gebieden heeft In dat geval is geen Wnb-vergunning nodig en kan de Omgevingsvergunning worden verleend.
    • U heeft eerst een aanvraag voor een Wnb-vergunning ingediend en vervolgens de aanvraag voor een Omgevingsvergunning ingediend In dat geval kan de Omgevingsvergunning worden verleend. U mag wel pas starten met uw project als ook de Wnb-vergunning is verleend.
    • U heeft niet eerst een aanvraag voor een Wnb-vergunning ingediend In dat geval moet OZHZ vragen om een zogenaamde verklaring van geen bedenkingen (vvgb). Evenals Wnb-vergunningen, worden nu geen vvgb’s afgegeven. Zolang OZHZ geen vvgb heeft ontvangen, kan de Omgevingsvergunning niet worden verleend.
    Hoe ziet het proces er nu uit? Nieuwe aanvragen Belangrijk is dat u aan elke aanvraag waarbij het vrij komen van stikstof mogelijk invloed heeft op Natura 2000-gebieden een berekening toevoegt met de nieuwe AERIUS-calculator. De nieuwe versie van AERIUS Calculator is sinds 16 september 2019 beschikbaar en kan gebruikt worden om de stikstofuitstoot van bronnen te berekenen. Aanvragen die door OZHZ zijn aangehouden Aanvragers die eerder het verzoek van OZHZ ontvingen om een berekening uit te voeren met de nieuwe AERIUS calculator kunnen dat nu doen. In alle gevallen geldt dat als uit de berekening blijkt dat als de stikstofdepositie in stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden groter is dan 0,00 mol/ha/jaar een vergunning op basis van de Wnb noodzakelijk is. OZHZ neemt ook in dat geval de aanvraag voor omgevingsvergunningen wel in behandeling. Een omgevingsvergunning bestaat namelijk uit diverse componenten; documenten voor de overige componenten in de aanvraag kunnen wel aangeleverd en verwerkt worden door ons. Deze vergunningen worden nog niet verleend, omdat ze op dit moment niet compleet worden gemaakt vanwege de situatie met het PAS.
  • Hoe kan ik aantonen dat mijn project geen significante negatieve effecten heeft voor Natura 2000-gebieden?
    Blijkt uit de depositieberekening met de nieuwe geactualiseerde AERIUS Calculator dat de belasting van Natura 2000-gebieden 0,00 mol/ha/jaar is? Dan kan OZHZ in haar besluit motiveren dat er geen significante negatieve effecten zijn voor Natura 2000-gebieden. Randvoorwaarde is dan wel dat de AERIUS Calculator geschikt is om het initiatief of project te berekenen. De nieuwe versie van AERIUS kent een beperking van het toepassingsbereik en is niet geschikt voor het berekenen van stikstofuitstoot van alle bronnen (zie de eerdere vraag). Ook kan een uitzondering gelden voor bedrijven die op dit moment beschikken over een Wnb-vergunning of vanwege bestaande stikstofdepositie over een dergelijke vergunning hadden moeten beschikken (zie de vraag hiervoor). Blijkt uit de depositieberekening dat de belasting van Natura 2000-gebieden 0,01 mol/ha./jaar of groter is? Dan ontbreekt op dit moment een collectief toetsingskader om te bepalen of een project significante negatieve effecten heeft voor Natura 2000-gebieden. Totdat er een nieuw toetsingskader is ontwikkeld door het Rijk, kan dit niet aangetoond worden. U krijgt in dat geval dus (nog) geen Wnb-vergunning.
  • Ik wil een Melding Activiteitenbesluit indienen. Wat nu?
    Een Melding Activiteitenbesluit dient u in bij OZHZ, wij behandelen deze. Het is uw eigen verantwoordelijkheid om te beoordelen of er mogelijk sprake is van significante effecten op Natura 2000-gebieden. Als daar mogelijk sprake van is dan bent u verplicht om een Wnb-vergunning aan te vragen.
  • Wat kan ik doen als mijn vergunning wordt vernietigd?
    U moet dan een nieuwe vergunningsaanvraag indienen. Initiatiefnemers die met activiteiten zijn gestart, voordat hun vergunning onherroepelijk werd, hebben dit op eigen risico gedaan. Provincies en het Rijk werken samen aan een handreiking voor handhaving: hoe hiermee om te gaan?
  • Mogen de koeien in de wei? Mag er bemest worden? (beweiden en bemesten)
    Vanwege de uitspraak van de Raad van State is er normaal gesproken een vergunning nodig voor het weiden van vee. De invulling hiervan vergt een zorgvuldige inhoudelijke onderbouwing, waaraan de bevoegde instanties de komende periode zullen werken. Gedurende het huidige beweidingsseizoen gaan wij niet handhaven op de vergunningplicht. Vanuit de sector en de overheden is het beleid de afgelopen jaren gericht geweest op het verhogen van het aantal koeien in de wei, en in principe zal dit gecontinueerd worden. Minister Schouten van het ministerie Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit geeft aan dat alles op alles wordt gezet om voor aanvang van het volgende beweidingsseizoen een aanpak beschikbaar te hebben voor de legalisering van beweiden en bemesten.

OZHZ als vergunningverlener

OZHZ behandelt veel vergunningsaanvragen. Dit doen wij in opdracht van gemeenten en provincie. Daarnaast verzorgden wij het toezicht en de handhaving op het PAS in heel de provincie Zuid-Holland. Dit laatste is in opdracht van de provincie, zij zijn het bevoegd gezag.